\u0130nsanda sayamayaca\u011f\u0131m\u0131z kadar \u00e2z\u00e2, cihaz\u00e2t, kuvve ve duygular vard\u0131r. Cenab-\u0131 Hak, d\u00fcnya ve ahiret saadetini kazanmak ve Allah\u2019\u0131n cemalini g\u00f6rmek gayesiyle, bu hisler ve duygularla insan\u0131 donatm\u0131\u015ft\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Fakat d\u00fcnya imtihan yeri oldu\u011fundan, imtihan\u0131n ger\u00e7ekle\u015fmesi i\u00e7in de Allah, insanlara istediklerini tercih edebilmeleri gayesiyle bir c\u00fcz-i ihtiyari vermi\u015ftir. Bu imtihana binaen insan, kendisine verilen b\u00fct\u00fcn o hisleri, onlara uygun vazifelerde kullanabildi\u011fi gibi, nefis ve \u015feytana uyarak Allah\u2019\u0131n raz\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131 \u015fekilde de kullanabilir.<\/p>\n\n\n\n
Mesela, Cenab-\u0131 Hak insana nihayetsiz bir sevgi duygusunu vermi\u015ftir. Ta ki, insan o sevgi ile Cenab-\u0131 Hakk\u2019\u0131n sonsuz cemal, kemal ve ihsan\u0131n\u0131 nihayetsiz derecede sevsin. Nas\u0131l ki, on be\u015f tonluk bir balinan\u0131n varl\u0131\u011f\u0131, onun i\u00e7inde ya\u015fay\u0131p b\u00fcy\u00fcd\u00fc\u011f\u00fc bir okyanusun varl\u0131\u011f\u0131n\u0131 g\u00f6sterir. Onu k\u00fc\u00e7\u00fck g\u00f6llerde ya\u015fatmak m\u00fcmk\u00fcn de\u011fildir. E\u011fer o balina, deryaya b\u0131rak\u0131l\u0131rsa arad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulur ve hayat\u0131n\u0131 devam ettirir. Aynen \u00f6yle de insan\u0131n bu sonsuz sevgisi de Cenab-\u0131 Hakk\u2019\u0131n sonsuz olan cemal, kemal ve ihsan\u0131n\u0131 g\u00f6sterip ispat eder. E\u011fer bu sevgi, derya h\u00fckm\u00fcndeki Cenab-\u0131 Hakk\u2019\u0131n sonsuz cemal, kemal ve ihsan\u0131na verilirse, arad\u0131\u011f\u0131n\u0131 bulur ve devam eder. Sahibinin saadetine de vesile olur. Yoksa f\u00e2ni \u015feylere kar\u015f\u0131 o sevgi kullan\u0131lsa, kendisi zayi oldu\u011fu gibi, sahibini de daimi bir elem i\u00e7inde b\u0131rak\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Evet, her bir insan, Cenab-\u0131 Hakk\u2019\u0131 sonsuz derecede sevme duygusuna sahip oldu\u011fu gibi, Cenab-\u0131 Hak dahi, herkesten ziyade cemal, kemal ve ihsan\u0131na kar\u015f\u0131 sonsuz bir muhabbeti hak etmi\u015ftir. Hatta m\u00fcmin olan bir insan\u0131n hayat\u0131na, bekas\u0131na, v\u00fccuduna, d\u00fcnyas\u0131na, nefsine ve varl\u0131klara kar\u015f\u0131 g\u00f6stermi\u015f oldu\u011fu t\u00fcrl\u00fc t\u00fcrl\u00fc sevgi ve kuvvetli irtibat, Cenab-\u0131 Hakk\u2019a kar\u015f\u0131 kullanmak \u00fczere, insana verilen sonsuz sevginin s\u0131z\u0131nt\u0131lar\u0131d\u0131r. Hatta insandaki h\u0131rs, inat, nefret ve d\u00fc\u015fmanl\u0131k gibi \u00e7e\u015fit \u00e7e\u015fit \u015fiddetli duygular, o muhabbet duygusunun bu hislere d\u00f6n\u00fc\u015fmesidir.<\/p>\n\n\n\n
\u0130nsan kendisini ve menfaatini sevdi\u011fi i\u00e7in, bunlara zarar veren ki\u015fiye d\u00fc\u015fmanl\u0131k besler. \u0130\u015fte kendisine ve menfaatine olan sevgisi bu d\u00fc\u015fmanl\u0131\u011fa d\u00f6n\u00fc\u015fm\u00fc\u015ft\u00fcr. Hem hakta sebat manas\u0131nda ki\u015fi dininden, \u0130slamiyet\u2019ten vazge\u00e7memek i\u00e7in inat eder. Bu durum, dine ve \u0130slamiyet\u2019e olan sevginin inada d\u00f6n\u00fc\u015fmesidir. Evet, d\u00fcnyaya kar\u015f\u0131 olan h\u0131rs da ona olan sevginin bir neticesidir. \u0130nsandaki b\u00fct\u00fcn hisler ve duygular buna g\u00f6re k\u0131yas edilebilir.<\/p>\n\n\n\n
Bedi\u00fczzaman Hazretleri de bu anlamda, \u2018s\u0131r\u00e2t-\u0131 m\u00fcstak\u00eem\u2019i \u0130\u015f\u00e2rat\u00fc\u2019l-\u00ce\u2019caz\u2019da ve Otuzuncu S\u00f6z\u2019de ve On Birinci Lem\u2019a\u2019da anlat\u0131rken insanda bulunan duygular\u0131n en \u00f6nemlileri olan kuvve-i akliye, kuvve-i gadabiye ve kuvve-i \u015feheviyeyi nas\u0131l kullanmak gerekti\u011fini \u015f\u00f6yle izah eder.<\/p>\n\n\n\n
Hayvanlardaki gibi bu kuvve ve duyulara bir hudut t\u00e2yin edilmemi\u015ftir. Bu kuvvelerin her birisinin \u00fc\u00e7er mertebesi vard\u0131r; ifrat (ileri gitmek), tefrit (geride kalmak) ve hadd-i vasat (normal olan orta yolu ya\u015famak) t\u0131r.<\/p>\n\n\n\n
Kuvve-i akliyenin ifrat mertebesi \u2018cerbeze\u2019dir.<\/strong> Yani b\u00e2t\u0131l\u0131, yanl\u0131\u015f\u0131 do\u011fru; do\u011frulu\u011fu ve hakk\u0131 da yanl\u0131\u015f g\u00f6stermeye \u00e7al\u0131\u015fmakt\u0131r. Bu bir safsatadan ib\u00e2rettir. Tefriti \u2018gab\u00e2vet\u2019tir.<\/strong> Yani do\u011fruyu bulmak i\u00e7in akl\u0131 kullanmamakt\u0131r, bu da geri zek\u00e2l\u0131l\u0131kt\u0131r ve bir mant\u0131ks\u0131zl\u0131ktan ibarettir. Hadd-i vasat\u0131 ise \u2018hikmet\u2019tir. <\/strong>Yani her i\u015fin ve her fikrin do\u011frusunu hikmetlisini yararl\u0131s\u0131n\u0131 bulup ona g\u00f6re ya\u015famakt\u0131r. Bu hikmet mertebesini de en m\u00fckemmel \u015fekilde ya\u015fayan en ba\u015fta peygamberlerdir <\/strong>ve onlar\u0131n ba\u015f\u0131nda da Peygamberimiz (sav) gelir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Kuvve-i gadabiye denilen \u00f6fke duygusunun \u00fc\u00e7 mertebesi vard\u0131r.<\/strong> \u0130frat mertebesi \u2018tehevv\u00fcr\u2019d\u00fcr.<\/strong> \u00c7ok k\u0131zmak, k\u00f6p\u00fcrmek, sald\u0131rgan olmak, hak ve hukuk tan\u0131mamakt\u0131r; bu bir zul\u00fcmden ib\u00e2rettir. Tefrit mertebesi ise \u2018ceb\u00e2net\u2019tir.<\/strong> Yani korkudan dolay\u0131 hakk\u0131na hukukuna sahip \u00e7\u0131kmamak, mukaddes\u00e2t\u0131na, \u0131rz ve namusuna hakaret edildi\u011fi halde, onlar\u0131 m\u00fcdafaa etmemektir. Hadd-i vasat\u0131 \u2018\u015fecaat\u2019tir<\/strong>. Yani cesaret sahibi olup ba\u015fkas\u0131n\u0131n hakk\u0131na hukukuna tecav\u00fcz edip zarar vermedi\u011fi gibi kendi hakk\u0131na hukukuna sahip \u00e7\u0131k\u0131p, hakk\u0131n\u0131 kimseye \u00e7i\u011fnettirmemektir. Bu \u015fecaati de en g\u00fczel ve en m\u00fckemmel bir \u015fekilde hayatlar\u0131na tatbik eden ba\u015fta \u2018\u015fehidler\u2019dir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Kuvve-i \u015feheviyenin de ifrat mertebesi \u2018f\u00fccur\u2019dur.<\/strong> Yani Allah\u2019tan korkmay\u0131p, insanlardan s\u0131k\u0131lmay\u0131p, fuh\u015fiyat ba\u015fta olmak \u00fczere haramlar\u0131 g\u00fcnahlar\u0131 alenen, a\u00e7\u0131ktan i\u015flemektir. Tefrit mertebesi ise \u2018humut\u2019tur.<\/strong> Yani haramlar\u0131 i\u015flemedi\u011fi gibi hel\u00e2l d\u00e2iresinden d\u00e2h\u00ee istif\u00e2de etmemektir. \u00c2deta Rahipler gibi bitkisel bir hayat ya\u015famakt\u0131r. Hadd-i vasat\u0131, orta yolu ise \u2018iffet\u2019tir.<\/strong> Yani namuslu olarak b\u00fct\u00fcn \u00e2z\u00e2lar\u0131n\u0131, hisler ve duygular\u0131n\u0131 ba\u015fta fuh\u015fiyat olarak haramlardan muhafaza edip hel\u00e2l d\u00e2iresinde ya\u015famakt\u0131r. Z\u00e2ten, \u201cHel\u00e2l d\u00e2iresi geni\u015ftir, keyfe k\u00e2fidir; harama girmeye hi\u00e7 l\u00fczum yoktur<\/strong>.\u201d[1]<\/sup><\/a> Bu mertebeyi en ba\u015fta kendi hayatlar\u0131na tatbik eden, ba\u015fkalar\u0131na da g\u00fczel \u00f6rnek olan s\u00e2lih ve k\u00e2mil insanlard\u0131r.<\/strong><\/p>\n\n\n\n \u0130\u015fte adalet bu kuvvelerin orta yolu olan hikmet, \u015fecaat ve iffetten<\/strong> ibarettir. \u0130nsanlar\u0131n beslenmesinden tut, t\u00e2 inanc\u0131na kadar d\u00fc\u015f\u00fcnd\u00fc\u011f\u00fc her meselede, yapt\u0131\u011f\u0131 b\u00fct\u00fcn fiillerde ve nefsin istedi\u011fi her arzusunda, bu kuvvelerin b\u00fct\u00fcn mertebeleri bulunmaktad\u0131r. Demek her i\u015fte bu mertebelerin orta yolu denilen hikmeti, iffeti ve \u015fecaati kabul edip ona g\u00f6re ya\u015famak gerekmektedir.<\/p>\n\n\n\n Bu noktada bakt\u0131\u011f\u0131m\u0131zda hikmet, \u015fecaat ve iffeti harfiyen kendi hayat\u0131na tatbik edip, ifrat ve tefritten; cerbeze ve akl\u0131 kullanmamaktan; zul\u00fcm ve korkakl\u0131ktan; f\u00fccur ve humuttan tertemiz olarak en m\u00fckemmel bir \u015fekilde hayat\u0131n\u0131 devam ettiren, dost ve d\u00fc\u015fman\u0131n ittifak\u0131yla Muhammed-i Arab\u00ee (sav)\u2019dir.<\/strong> \u0130\u015fte b\u00f6yle bir Z\u00e2t\u2019\u0131n (asm) yapt\u0131klar\u0131n\u0131n, ya\u015fad\u0131klar\u0131n\u0131n, s\u00f6zlerinin ve hareketlerinin her birisi, nev-i be\u015fere, insanlara birer model h\u00fckm\u00fcne ge\u00e7meye l\u00e2y\u0131k iken, \u00eem\u00e2n eden ve \u00fcmmetinden olan g\u00e2fillerin onun s\u00fcnnetine ehemmiyet vermemelerinin veyahut s\u00fcnnetini bozmak isteyenlerin ne kadar bedbaht ve fen\u00e2 olduklar\u0131n\u0131 divaneler de anlar.<\/p>\n\n\n\n Demek ki F\u00e2tiha\u2019da: \u0627\u0650\u0647\u0652\u062f\u0650\u0646\u064e\u0627 \u0627\u0644\u0635\u0650\u0651\u0631\u064e\u0627\u0637\u064e \u0627\u0644\u0652\u0645\u064f\u0633\u0652\u062a\u064e\u0642\u06ea\u064a\u0645\u064e\u06d9 \u201cBizi dosdo\u011fru yola hid\u00e2yet eyle!\u201d[2]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a><\/strong> dedi\u011fimizde: \u201cYa Rab! Bizi kuvve-i akliyenin hikmet mertebesine, kuvve-i gadabiyenin \u015fecaat mertebesine, kuvve-i \u015feheviyenin iffet mertebesine hid\u00e2yet eyle! \u0130frat ve tefrit mertebelerinden bizleri muhafaza eyle!\u201d \u00e2min. diye dua ediyoruz.<\/p>\n\n\n\n \u0130\u015fte: \u0641\u064e\u0627\u0633\u0652\u062a\u064e\u0642\u0650\u0645\u0652 \u0643\u064e\u0645\u064e\u0653\u0627 \u0627\u064f\u0645\u0650\u0631\u0652\u062a\u064e \u201cEmrolundu\u011fun gibi istikamet bul!\u201d[3]<\/sup><\/strong><\/sup><\/a><\/strong> ayeti bir cihette \u201cHikmet, \u015fecaat ve iffet hakikatini ya\u015fay\u0131n\u0131z!\u201d diye bize emrediyor. Hatta kat\u2019iyetle \u015funu diyebiliriz: \u0130sl\u00e2miyet, hikmet, \u015fecaat ve iffet demektir.<\/strong> \u0130sl\u00e2miyet\u2019e inan\u0131p kabul etmek, bunlar\u0131 kabul etmek demektir; Yani zul\u00fcm etmemek, cinayet i\u015flememek, ba\u015fkas\u0131n\u0131n \u0131rz\u0131na namusuna el uzatmamak, faiz yememek, ne insanlar\u0131n ne de Allah\u2019\u0131n hukukuna tecav\u00fcz etmemek demektir. \u0130sl\u00e2miyet\u2019i istememek ise, b\u00fct\u00fcn bu menfi ve zararl\u0131 \u015feyleri kabul ediyorum demek m\u00e2n\u00e2s\u0131na gelir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n Hem Bedi\u00fczzaman Hazretleri, Dokuzuncu Mektup\u2019un \u00dc\u00e7\u00fcnc\u00fc N\u00fcktesi\u2019nde insandaki hissiyatlar\u0131n nas\u0131l kullan\u0131lmas\u0131 gerekti\u011fini birka\u00e7 \u00f6rnek ile gayet m\u00fckemmel bir \u015fekilde \u015f\u00f6yle izah eder:<\/p>\n\n\n\n G\u00f6r\u00fcyorum ki, \u015fu d\u00fcnya hayat\u0131nda en bahtiyar odur ki, d\u00fcnyay\u0131 bir mis\u00e2firh\u00e2ne-i asker\u00ee telakk\u00ee etsin, (anlas\u0131n).<\/p>\n\n\n\n Ve \u00f6yle de iz\u2018\u00e2n etsin (inans\u0131n). Ve ona g\u00f6re hareket etsin. Ve o telakk\u00ee ile en b\u00fcy\u00fck mertebe olan mertebe-i r\u0131z\u00e2y\u0131 \u00e7abuk elde edebilir. K\u0131r\u0131lacak \u015fi\u015fe pahas\u0131na, d\u00e2im\u00ee bir elmas\u0131n fiyat\u0131n\u0131 vermez. \u0130stikamet ve lezzetle hayat\u0131n\u0131 ge\u00e7irir. Evet, d\u00fcnyaya \u00e2it i\u015fler, k\u0131r\u0131lmaya mahk\u00fbm \u015fi\u015feler h\u00fckm\u00fcndedir.<\/p>\n\n\n\n B\u00e2k\u00ee um\u00fbr-u uhreviye (ahiret i\u015fleri) ise, gayet sa\u011flam elmaslar k\u0131ymetindedir. \u0130nsan\u0131n f\u0131trat\u0131ndaki \u015fiddetli merak ve har\u00e2retli muhabbet ve deh\u015fetli h\u0131rs ve in\u00e2tl\u0131 talep ve h\u00e2kez\u00e2 \u015fed\u00eed hissiy\u00e2tlar (\u015fiddetli hisler ve duygular), um\u00fbr-u uhreviyeyi kazanmak i\u00e7in verilmi\u015ftir.<\/p>\n\n\n\n O hissiy\u00e2t\u0131 \u015fiddetli bir s\u00fbrette f\u00e2n\u00ee um\u00fbr-u d\u00fcnyeviyeye (d\u00fcnyev\u00ee i\u015flere) tevc\u00eeh etmek (\u00e7evirmek), f\u00e2n\u00ee ve k\u0131r\u0131lacak \u015fi\u015felere b\u00e2k\u00ee elmas fiyatlar\u0131n\u0131 vermek demektir.<\/p>\n\n\n\n \u015eu m\u00fcn\u00e2sebetle bir nokta hat\u0131ra gelmi\u015f, s\u00f6yleyece\u011fim. \u015e\u00f6yle ki: A\u015fk, \u015fiddetli bir muhabbettir. F\u00e2n\u00ee mahb\u00fbblara m\u00fcteveccih oldu\u011fu (ge\u00e7ici sevgililere verildi\u011fi) vakit, ya o a\u015fk kendi s\u00e2hibini d\u00e2im\u00ee bir azap ve elemde b\u0131rak\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Yani insan, o a\u015fk vesilesiyle i\u015fledi\u011fi seyyiat ve g\u00fcnahlardan dolay\u0131 d\u00fcnya ve ahiret s\u0131k\u0131nt\u0131lar\u0131na ve azab\u0131na kendini m\u00fcstahak eder.<\/p>\n\n\n\n Veyahut o mec\u00e2zi, mahb\u00fbb, o \u015fiddetli muhabbetin fiyat\u0131na de\u011fmedi\u011fi i\u00e7in, b\u00e2k\u00ee bir mahb\u00fbbu aratt\u0131r\u0131r. A\u015fk-\u0131 mec\u00e2z\u00ee a\u015fk-\u0131 hak\u00eek\u00eeye ink\u0131l\u00e2b eder.<\/p>\n\n\n\n Yani a\u015f\u0131k olan zat, o mecazi f\u00e2ni sevgilinin o a\u015fka lay\u0131k olmad\u0131\u011f\u0131n\u0131 fark edip o sevgisini ger\u00e7ek sevgiye lay\u0131k olan Cenab-\u0131 Hakk\u2019a ve O\u2019nun sevdiklerine verse o mecazi a\u015fk, hakiki a\u015fka d\u00f6nm\u00fc\u015f olur. Mecnun\u2019un Leyla\u2019dan vazge\u00e7ip Mevla\u2019ya kavu\u015fmas\u0131 gibi.<\/p>\n\n\n\n \u0130\u015fte, insanda binlerle hissiy\u00e2t var. Her birisinin a\u015fk gibi iki mertebesi var. Biri mec\u00e2z\u00ee, biri hak\u00eek\u00ee.<\/p>\n\n\n\n Mesel\u00e2: End\u00ee\u015fe-i istikb\u00e2l (gelecekten endi\u015fe) hissi herkeste var. \u015eiddetli bir s\u00fbrette endi\u015fe etti\u011fi vakit bakar ki, o endi\u015fe etti\u011fi istikb\u00e2le yeti\u015fmek i\u00e7in elinde sened yok. Hem r\u0131z\u0131k cihetinde (Cenab-\u0131 Hak taraf\u0131ndan) bir taahh\u00fcd alt\u0131nda ve k\u0131sa olan bir istikb\u00e2l (d\u00fcnyev\u00ee gelecek), o \u015fiddetli endi\u015feye de\u011fmiyor. Ondan y\u00fcz\u00fcn\u00fc \u00e7evirip, kabirden sonra hak\u00eek\u00ee ve uzun ve gafiller hakk\u0131nda taahh\u00fcd alt\u0131na al\u0131nmam\u0131\u015f bir istikb\u00e2le tevecc\u00fch eder (y\u00fcz\u00fcn\u00fc \u00e7evirir). Hem mala ve c\u00e2ha (makam ve \u015ferefe) kar\u015f\u0131 \u015fiddetli bir h\u0131rs g\u00f6sterir. Bakar ki, muvakkaten onun nez\u00e2retine verilmi\u015f o f\u00e2n\u00ee mal ve \u00e2fetli \u015f\u00f6hret ve tehlikeli ve riy\u00e2ya med\u00e2r olan c\u00e2h (makam sevgisi), o \u015fiddetli h\u0131rsa de\u011fmiyor.<\/p>\n\n\n\n Ondan hak\u00eek\u00ee c\u00e2h olan mer\u00e2tib-i ma\u2018neviyeye ve derec\u00e2t-\u0131 kurbiyeye ve z\u00e2d-\u0131 \u00e2hirete ve hak\u00eek\u00ee mal olan a\u2018m\u00e2l-i s\u00e2lihaya tevecc\u00fch eder. Fen\u00e2 haslet olan h\u0131rs-\u0131 mec\u00e2z\u00ee ise, \u00e2l\u00ee bir haslet olan h\u0131rs-\u0131 hak\u00eek\u00eeye ink\u0131l\u00e2b eder.<\/p>\n\n\n\n Yani insan, o d\u00fcnyev\u00ee makamlardan vazge\u00e7ip ger\u00e7ek ve istenilmeye lay\u0131k hakiki manev\u00ee mertebelere ve Cenab-\u0131 Hakk\u2019a yak\u0131nl\u0131k derecelerine ve ahiret nimetlerine ve hakiki mal olan salih amellere y\u00fcz\u00fcn\u00fc \u00e7evirir. K\u00f6t\u00fc haslet olan mecaz\u00ee, f\u00e2ni h\u0131rs ise y\u00fcce bir haslet olan ger\u00e7ek h\u0131rsa ink\u0131lap eder d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr. Ve o h\u0131rs\u0131n\u0131 gerekti\u011fi yerde kullanm\u0131\u015f olur. Zaten h\u0131rs bir emanettir vazifesi de gelece\u011fi ve ahireti kazanmakt\u0131r.<\/p>\n\n\n\n Hem mesel\u00e2, \u015fiddetli bir inat ile ehemmiyetsiz, z\u00e2il, f\u00e2n\u00ee um\u00fbrlara kar\u015f\u0131 hissiy\u00e2t\u0131n\u0131 sarf eder. Bakar ki, bir dakika inada de\u011fmeyen bir \u015feye, bir sene inat ediyor. Hem zararl\u0131, zehirli bir \u015feye inat n\u00e2m\u0131na sebat eder.<\/p>\n\n\n\n Yani bir arkada\u015f\u0131n\u0131n kendine s\u00f6yledi\u011fi de\u011fersiz fena bir s\u00f6z\u00fcnden veya yanl\u0131\u015f yapt\u0131\u011f\u0131 herhangi bir ehemmiyetsiz muamelesinden o arkada\u015f\u0131na k\u00fcser. Zararl\u0131 ve mesuliyetli olan bu k\u00fcsmeyi inat ederek bir sene devam ettirir.<\/p>\n\n\n\n Bakar ki, bu kuvvetli his, b\u00f6yle \u015feyler i\u00e7in verilmemi\u015f. Onu onlara sarf etmek, hikmet ve hak\u00eekate m\u00fcn\u00e2f\u00eedir. O \u015fiddetli inad\u0131 o l\u00fcz\u00fbmsuz um\u00fbr-u z\u00e2ileye (ge\u00e7ici i\u015flere) vermeyip, \u00e2l\u00ee ve b\u00e2k\u00ee olan hakaik-i \u00eem\u00e2niyeye ve es\u00e2s\u00e2t-\u0131 \u0130sl\u00e2miyeye ve h\u0131dem\u00e2t-\u0131 uhreviyeye sarf eder. O haslet-i rez\u00eele olan inad-\u0131 mec\u00e2z\u00ee, g\u00fczel ve \u00e2l\u00ee bir haslet olan hak\u00eek\u00ee inada, yani hakta \u015fiddetli sebata ink\u0131l\u00e2b eder.<\/p>\n\n\n\n Yani o insan, o \u015fiddetli inad\u0131n\u0131 ge\u00e7ici l\u00fczumsuz d\u00fcnyev\u00ee i\u015flere kar\u015f\u0131 vermez ancak \u00e2l\u00ee y\u00fcce ve baki olan iman hakikatlerinden ve \u0130slam\u00ee esaslardan ve ahiret hizmetlerinden vaz ge\u00e7memek i\u00e7in kullan\u0131r, sarf eder. Zaten emanet olarak verilen inad\u0131n vazifesi budur. Emaneti yerinde kullanm\u0131\u015f olur. B\u00f6ylelikle rezil bir haslet olan mecaz\u00ee ve yanl\u0131\u015f inat, g\u00fczel ve y\u00fcce bir haslet olan hakiki bir inada, yani hakta sebat etmeye d\u00f6n\u00fc\u015f\u00fcr.<\/p>\n\n\n\n \u0130\u015fte \u015fu \u00fc\u00e7 mis\u00e2l gibi, insanlar, insana verilen (ak\u0131l, kalp gibi) cih\u00e2z\u00e2t-\u0131 ma\u2018neviyeyi e\u011fer nefsin ve d\u00fcnyan\u0131n hesab\u0131yla isti\u2018m\u00e2l etse ve d\u00fcnyada ebed\u00ee kalacak gibi gafil\u00e2ne davransa, ahl\u00e2k-\u0131 rez\u00eeleye ve isr\u00e2f\u00e2t ve abesiyete med\u00e2r olur. Yani o duygular\u0131 rezil ve k\u00f6t\u00fc ahlaklara israflara ve bo\u015f \u015feylerle u\u011fra\u015fmaya vesile olur. <\/p>\n\n\n\n E\u011fer hafiflerini d\u00fcnya um\u00fbruna ve \u015fiddetlilerini vez\u00e2if-i uhreviyeye ve ma\u2018neviyeye sarf etse; ahl\u00e2k-\u0131 ham\u00eedeye men\u015fe\u2019, hikmet ve hak\u00eekate muv\u00e2f\u0131k olarak saadet-i d\u00e2reyne med\u00e2r olur.<\/p>\n\n\n\n Yani e\u011fer insan, o manev\u00ee duygular\u0131n\u0131n hafiflerini d\u00fcnya i\u015flerine, kuvvetli ve \u015fiddetli olanlar\u0131n\u0131 da ibadet gibi ahiret i\u015flerine ve tefekk\u00fcr gibi manev\u00ee vazifelere harcam\u0131\u015f olsa o duygular g\u00fczel ahlaka kaynak olmakla beraber hikmet ve hakikate de muvaf\u0131k olarak d\u00fcnya ve ahiret saadetine vesile olur.<\/p>\n\n\n\n \u0130\u015fte tahm\u00een ederim ki, n\u00e2sihlerin nasihatleri \u015fu zamanda te\u2019s\u00eersiz kald\u0131\u011f\u0131n\u0131n bir sebebi \u015fudur ki, ahl\u00e2ks\u0131z insanlara derler: \u201cHased etme, h\u0131rs g\u00f6sterme, ad\u00e2vet etme, inat etme, d\u00fcnyay\u0131 sevme, yani f\u0131trat\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftir.\u201d gibi, z\u00e2hiren onlarca m\u00e2l\u00e2yut\u00e2k (g\u00fc\u00e7leri yetmeyecek) bir tekl\u00eefte bulunurlar.<\/p>\n\n\n\n E\u011fer deseler ki: \u201cBunlar\u0131n y\u00fczlerini hay\u0131rl\u0131 \u015feylere \u00e7eviriniz, mecr\u00e2lar\u0131n\u0131 de\u011fi\u015ftiriniz!\u201d Hem nasihat te\u2019s\u00eer eder. Hem d\u00e2ire-i ihtiy\u00e2rlar\u0131nda bir emir tekl\u00eef olur.[4]<\/sup><\/a><\/p>\n\n\n\n Yani: Nasihat edenler. Bu hislerini ve duygular\u0131n\u0131 yanl\u0131\u015f yolda kullananlara \u201cbunlar\u0131 yapmay\u0131n\u0131z\u201d demek yerine, \u201cbu hislerinizi hay\u0131rl\u0131 i\u015flerde kullan\u0131n\u0131z\u201d deseler hem nasihatleri tesir eder hem de dinleyenlerin yapabilecekleri bir i\u015f onlara emredilmi\u015f olur. <\/p>\n\n\n\n [1]<\/a> Bedi\u00fczzaman, S\u00f6zler, Alt\u0131nba\u015fak Ne\u015friyat, Osmanl\u0131ca N\u00fcshas\u0131, \u0130stanbul, 2013, s. 14<\/p>\n\n\n\n [2]<\/a> F\u00e2tiha, 6<\/p>\n\n\n\n2. \u00d6fke duygusu:<\/a><\/h2>\n\n\n\n
3. \u0130stek duygusu:<\/a><\/h2>\n\n\n\n
\n\n\n\n